Zwitsers sprookje

Het verhaal van de familie Rickenbacker laat zich lezen als een filmscript uit Hollywood. Soldaat van Oranje verbleekt bijna bij de belevenissen van Eduard Rickenbacker. Hoe een succesvolle autocoureur het schopte tot een gevreesde gevechtsvlieger uit de Eerste Wereldoorlog, een bijzonder automerk oprichtte, partner werd van Anthony Fokker, neerstortte in de Pacific, president Roosevelt vergezelde op visite bij Jozef Stalin en Eastern Airlines tot grote hoogte stuwde. Om te eindigen met de unieke vondst van de originele pacecar van de 500 Mijl van Indianapolis uit 1923.

Door Regine Hansche

Kapitein Eddie Rickenbacker is zonder enige twijfel de beroemdste en succesvolste Amerikaanse gevechtsvliegenier uit de Eerste Wereldoorlog. Hij heeft een fantastische staat van dienst waar het gaat om het uitschakelen van tegenstanders in de lucht. In twee maanden van actieve dienst haalt hij maar liefst 26 gevechtsvliegtuigen naar beneden. Geen enkele andere piloot, uit welk land afkomstig dan ook, evenaart de prestaties van Rickenbacker, zelfs niet in de Tweede Wereldoorlog. Intimi weten waarom; zijn intelligentie en razendsnelle reactievermogen maken hem schier onverslaanbaar. Zoals hij ook als in zijn carrière als autocoureur nauwelijks te kloppen was.

Fabriekscoureur 
Eduard Rickenbacker zoals hij officieel heet volgens de burgerlijke staat, komt 8 oktober 1890 in Columbus, Ohio ter wereld als zoon van een Zwitserse immigrantenfamilie. Eddie besluit op twaalfjarige leeftijd van school te gaan, wanneer zijn vader op tragische wijze bij een bedrijfsongeval het leven laat. Met klusjes links en rechts scharrelt hij de kost bij elkaar, tot hij een baantje als automonteur aanneemt. Sleutelen aan auto’s ligt Eddie zo goed, dat hij zich aanmeldt voor een opleiding tot ingenieur bij de ‘International Correspondence School’, een Amerikaanse variant van onze LOI. Maar Eddie heeft meer talenten dan auto’s repareren, hij kan er ook nog eens verdraaid hard mee rijden. In 1908 schopt hij het tot fabriekscoureur bij het destijds befaamde Firma Frayer-Miller. Rickenbacker verschijnt vervolgens in drie edities van de 500 Mijl van Indianapolis aan de start en behaalt met zijn Blitzen-Benz zelfs een officieel snelheidsrecord van 215 km/h. Hij krijgt de smaak te pakken en neemt in die jaren deel aan alle races die er enigszins toe doen. Eddie strijkt op jaarbasis ongeveer 80.000 dollar op, in die tijd een astronomisch bedrag. 

Rickenbacker brengt in 1916 een bezoek aan Groot-Brittannië, waar hij de Sunbeam Motor Company een zakelijk voorstel doet. Al voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog bespreekt hij met Sunbeam plannen die moeten leiden tot de opzet van een heus raceteam. In dat jaar is Sunbeam inmiddels geheel overgeschakeld op oorlogsproductie, de fabrikant heeft zich toegelegd op de fabricage van vliegtuigmotoren. Toch is Eddies bezoekje niet vruchteloos, want hij maakt kennis met het opleidingsinstituut van de Royal Flying Corps in Brooklands. Eenmaal terug in de Verenigde Staten meldt hij zich direct voor actieve dienst in het leger en verandert zijn naam in Edward Vernon Rickenbacker. Met zijn status als succesvolle autocoureur en begenadigd automonteur verwerft hij zich een positie als persoonlijk chauffeur van generaal Pershing. Eenmaal in Europa ziet hij kans door te dringen tot het elitekorps van de luchtmacht. Tijdens zijn opleiding krijgt hij de gelegenheid in zeer uiteenlopende toestellen vlieguren te maken, hetgeen hem later zeer goed van pas komt. In maart 1918 wordt Rickenbacker ingedeeld in de 94ste vliegeenheid, die als wapen de ‘Hat in the Ring’ hanteert. In twee maanden tijd schiet hij 26 vijandelijke toestellen neer, een wapenfeit dat hem na de oorlog de Medal of Honor oplevert, de hoogste militaire onderscheiding in de Verenigde Staten. 

Rickenbacker Motor Company
Eddie Rickenbacker komt als een nationale oorlogsheld terug uit ‘De Grote Oorlog’ en besluit in Amerika weer aan de slag te gaan in zijn geliefde automobielbranche. Zijn heldenstatus helpt hem daarbij. Investeerders zoals Flanders en Everitt willen maar al te graag een financieel slaatje slaan uit de roem van Rickenbacker en richten een firma op die ontwerp en bouw van een Rickenbacker-automogelijk moet maken. De Rickenbacker Motor Company is een feit. Het definitieve ontwerp is schitterend en innovatief tegelijk. Het is de eerste auto ter wereld met remmen op alle wielen, na Rickenbacker volgen de meeste andere fabrikanten dit voorbeeld. De jonge autofabrikant maakt een bloeiperiode door; tussen 1923 en 1927 worden 34.500 Rickenbacker-automobielen gebouwd. Als logo gebruikt Rickenbacker het embleem van zijn 94ste vliegeenheid, de ‘Hat in the Ring’. Er komen negen verschillende modellen op de markt, met evenzoveel uiteenlopende motoren en versnellingsbakken. In zijn topjaren fabriceert Rickenbacker Motor Company 9.000 voertuigen per jaar. Helaas blijkt de bedrijfsvoering nauwelijks winstgevend te maken en in 1928 staat Rickenbacker voor een bankroet. In dat jaar neemt de firma Rasmussen, eigendom van het Duitse DKW, de productielijn van Rickenbacker over en laat deze naar Duitsland verschepen. Daar worden nog vijfhonderd Rickenbacker-chassis met een Auto Union-carrosserie gebouwd. Een jaar eerder, in 1927, koopt Eddie de beroemde Indianapolis Motor Speedway. Daar zwaait hij tot de tijdelijke sluiting van de baan in de Tweede Wereldoorlog de scepter. Na de oorlog, in ’47, ontdoet Eddie zich van het circuit en verkoopt het aan de familie Hulman, die tot op de dag van vandaag de Speedway in het bezit heeft. 

Eastern Airlines
Rickenbacker zit na het faillissement van zijn autofabriek niet bij de pakken neer en keert terug in de vliegtuigindustrie. Hij sluit een samenwerkingsverband met Anthony Fokker, die op dat moment vooral furore maakt met uitstekende vrachtvliegtuigen. Eendrachtig verschaffen zij Amerika een aanzienlijke voorsprong in de civiele luchtvaart. Rickenbacker stapt in 1938 in bij het nog piepjonge Eastern Airlines, waar hij met zijn status en ongebreidelde enthousiasme al snel de functie van algemeen-directeur verwerft. Deze firma krijgt in de jaren ’40 en daarna een geweldige reputatie. Eastern Airlines leidt in de oorlogsjaren voorbeeldige gevechtspiloten op en levert na de Tweede Wereldoorlog een aanzienlijke bijdrage aan de verdere ontwikkeling van de burgerluchtvaart in Amerika. Gedurende de Tweede Wereldoorlog treedt Rickenbacker op als adviseur van de luchtmacht in de Pacific. Dat wordt hem bijna fataal. Tijdens een vlucht met een Boeing B-17 boven de Grote Oceaan raakt zijn toestel uit de koers en maakt een wonderbaarlijk geslaagde noodlanding op het water. Eddie en zijn bemanningsleden weten zich drijvende te houden en worden pas na 24 dagen op open zee opgepikt. Het incident maakt de heldenstatus van Rickenbacker nog groter. Zo groot zelfs, dat president Roosevelt Eddie meeneemt als adviseur tijdens zijn bezoek aan de Perzische hoofdstad Teheran in 1943. Daar schudt hij tijdens een internationale conferentie Sovjet-leider Jozef Stalin de hand, evenals de Britse premier Winston Churchill.

Onder Rickenbackers leiding maakt Eastern Airlines kort na de Tweede Wereldoorlog een geweldige bloeiperiode door, maar daaraan komt eind jaren vijftig een vrij abrupt einde. Hij wordt gedwongen zijn functie van algemeen-directeur bij het verlieslijdende bedrijf neer te leggen en op oudejaarsavond van 1963 sluit hij voor de laatst keer de kantoordeur achter zich. Niet veel later gaat Eastern Airlines op in American Airlines. Niet onvermeld mag blijven dat American Airlines onlangs Eastern Airlines weer in het leven heeft geroepen. Op alle toestellen staat ‘The Spirit of Eddie Rickenbacker’ te lezen, een fraai eerbetoon aan de man die zo veel voor de firma heeft betekend. Zijn levensavond slijt Eddie, zoals zo veel Amerikaanse pensionado’s, in Florida. In 1973 onderneemt hij een reis naar Zwitserland, om de geboorteplaats van zijn ouders met een bezoek te vereren. Hij zal er nooit aankomen, want tijdens de vlucht naar Zürich wordt hij getroffen door een hartinfarct. De grote Amerikaanse oorlogsheld met Zwitserse wortels overlijdt op 23 juli 1973 in een Zürichs ziekenhuis. 

Best of Show
De Zwitser Erich Rickenbacker raakt aan het begin van de 21ste eeuw gefascineerd door de stamboom van zijn familie, niet in de laatste plaats door het bijzondere levensverhaal van Eddie Rickenbacker. Bij bezoekjes aan de Verenigde Staten wordt hij vaak aangesproken op zijn tot de verbeelding sprekende achternaam. Hij realiseert zich in toenemende mate dat de naam Rickenbacker in Amerika veel emoties losmaakt, en dat deze zelfs mythische vormen begint aan te nemen. Dat besef verandert zijn leven. Erich is een groot liefhebber van klassieke sportwagens uit de jaren zestig en zeventig, maar neemt zich voor op jacht te gaan naar een echte Rickenbacker. Hij begint zijn zoektocht in 2009 in de wetenschap dat er door de jaren heen nog slechts 27 exemplaren de tand des tijds hebben doorstaan. Erich wordt lid van de Amerikaanse Rickenbacker Club en plaatst een oproep in het clubblad. Of iemand er nog eentje weet te staan, kort samengevat. Dat berichtje sorteert effect, want een lezer weet te melden dat er in Pennsylvania een klokgaaf exemplaar te koop staat. Kleine complicatie: de eigenaar staat er op dat de auto na de verkoop in Amerika blijft. Erich Rickenbacker laat zich daardoor niet uit het veld slaan en gaat met een uitdraai van zijn familiestamboom onder de arm op bezoek bij de Rickenbacker-bezitter. Die slaat als een blad in een boom om wanneer hij door heeft dat een familielid van de beroemde Eddie Rickenbacker interesse heeft in zijn oldtimer. De klassieker mag met permissie het land uit. En die Rickenbacker-auto, de 23 B Roadster, is er niet zomaar een, zo komt al snel aan het licht. Het gaat om de auto die in 1923 als pacecar dienst deed bij de beroemde 500 Mijl van Indianapolis. Erich etaleert zijn unieke vondst voor het eerst op 17 augustus 2016 tijdens het RAID Concours D’élégance in Basel. Prompt wordt de Rickenbacker uitgeroepen tot Best of Show. De jury heeft niet alleen lof voor de eminente staat van de klassieker, maar beseft ook terdege dat het om een uiterst zeldzame oldtimer gaat. Tenslotte is de jury onder de indruk van het verhaal dat heeft geleid tot de vondst van deze Rickenbacker 23 B Roadster, dat zich laat lezen als een zinderend Hollywood-filmscript. Of beter nog: als een betoverend Zwitsers sprookje.